Công ty luật lớn cho bạn quy trình, chuyên môn hoá và người hướng dẫn có hệ thống; văn phòng luật sư nhỏ cho bạn tiếp xúc khách hàng sớm, việc đa dạng và trách nhiệm thật từ rất sớm. Không nơi nào tốt hơn tuyệt đối. Nơi phù hợp là nơi có người chịu dạy bạn và loại việc khớp với hướng bạn định đi.
Bài này so sánh các môi trường làm việc của luật sư mới ở góc học nghề: học được gì, mất gì, rủi ro ra sao. Ba hình thức hành nghề theo Luật Luật sư và thủ tục gia nhập đoàn là chuyện thủ tục, chỉ nhắc ở đây; bài cũng không bàn lương thưởng. Nếu bạn đang chọn giữa hai lời mời, phần cuối bài có bộ câu hỏi để đem vào buổi phỏng vấn.
Các kiểu nơi làm việc của luật sư mới
Luật Luật sư cho phép luật sư làm việc theo hợp đồng lao động cho tổ chức hành nghề luật sư (văn phòng luật sư hoặc công ty luật), hoặc hành nghề với tư cách cá nhân làm việc theo hợp đồng lao động cho một cơ quan, tổ chức không phải tổ chức hành nghề luật sư. Thành lập tổ chức hành nghề riêng đòi hỏi thời gian hành nghề tối thiểu theo luật, nên với người mới, lựa chọn thực tế là chọn giữa các tổ chức hành nghề và vị trí luật sư nội bộ.
Trong nhóm tổ chức hành nghề, sự khác biệt lớn nhất không nằm ở tên gọi văn phòng hay công ty mà ở quy mô và cách tổ chức. Có công ty luật vài trăm người chia nhiều nhóm chuyên môn, có công ty luật ba bốn người không khác gì một văn phòng nhỏ. Có văn phòng luật sư một chủ nhưng làm chuyên sâu một mảng với đội ngũ chặt chẽ. Hãy nhìn vào cách họ làm việc chứ đừng chỉ nhìn tên.
Ở bài này, "lớn" được hiểu là tổ chức có nhiều nhóm chuyên môn, có cấp bậc rõ và quy trình nội bộ thành văn; "nhỏ" là tổ chức vài luật sư, một người chủ quyết định hầu hết việc, nhận đa dạng vụ việc.
So sánh theo góc học nghề
Bảng dưới là xu hướng chung, mỗi nơi cụ thể có thể khác. Dùng nó như danh mục để đi hỏi, không như kết luận.
| Tiêu chí | Tổ chức lớn | Văn phòng nhỏ |
|---|---|---|
| Loại việc người mới được giao | Phần nhỏ của vụ việc lớn: rà soát, nghiên cứu, soạn nháp | Cả vụ việc nhỏ từ đầu đến cuối, dưới sự giám sát của chủ văn phòng |
| Tiếp xúc khách hàng | Muộn, thường qua cấp trên | Sớm, có khi ngay tháng đầu |
| Người hướng dẫn | Có hệ thống, nhiều cấp góp ý | Phụ thuộc gần như hoàn toàn vào một người |
| Chuyên môn hoá | Sớm, theo nhóm | Muộn, việc đa dạng |
| Quy trình, mẫu biểu, kiểm soát chất lượng | Có sẵn, chặt | Ít, phải tự xây thói quen |
| Giờ làm | Thường dài, dồn theo giao dịch | Biến động theo lịch toà án và khách hàng |
| Rủi ro chính | Làm mãi một phần nhỏ, chậm thấy toàn cảnh | Học sai thói quen nếu người hướng dẫn không chuẩn |
Đọc bảng sẽ thấy hai môi trường dạy hai thứ khác nhau. Tổ chức lớn dạy sự chính xác, chuẩn mực văn bản và cách làm trong nhóm. Văn phòng nhỏ dạy sự tự chủ, quan hệ với khách hàng và cái nhìn toàn cảnh một vụ việc. Người đã qua cả hai thường đánh giá cao những gì mình học được ở nơi đầu tiên, nhưng chỉ nhận ra sau khi đã chuyển đi.
Ở tổ chức lớn: được gì, cần cảnh giác gì
Được chuẩn mực. Văn bản bạn soạn đi qua nhiều lần rà soát của người cấp trên. Mỗi lần bị sửa là một bài học về cách dùng từ, cách lập luận, cách trình bày. Sau vài năm, chất lượng viết của bạn khác hẳn.
Được làm việc lớn. Bạn tham gia những giao dịch, vụ tranh chấp có quy mô mà văn phòng nhỏ hiếm khi có, thấy được cách các bên chuyên nghiệp làm việc với nhau.
Cảnh giác góc nhìn hẹp. Nhiều năm chỉ rà một loại điều khoản hay chỉ nghiên cứu một loại câu hỏi, bạn có thể giỏi phần đó nhưng chưa từng gặp khách hàng hay dẫn dắt một vụ việc. Hãy chủ động xin tham gia các cuộc họp với khách hàng, dù chỉ để ghi chép.
Cảnh giác cạn sức. Giờ làm dài kéo dài nhiều năm là lý do phổ biến khiến luật sư trẻ rời nghề. Giữ được nhịp sống ổn định là phần của kế hoạch nghề nghiệp, không phải chuyện riêng tư không liên quan.
Ở văn phòng nhỏ: được gì, cần cảnh giác gì
Được trách nhiệm sớm. Bạn có thể được giao một vụ ly hôn, một vụ đòi nợ nhỏ từ buổi tiếp khách đầu tiên đến khi có bản án, dưới sự giám sát của chủ văn phòng. Cảm giác chịu trách nhiệm trọn một việc giúp bạn trưởng thành nhanh.
Được hiểu cách vận hành một văn phòng. Bạn thấy cách tiếp khách, báo phí, ký hợp đồng dịch vụ, quản lý hồ sơ, xử lý khiếu nại của khách hàng. Đây là kiến thức quý nếu sau này bạn muốn tự mở văn phòng.
Cảnh giác thói quen lỏng. Không có quy trình kiểm soát, sai sót dễ lọt. Nếu người hướng dẫn quen làm tắt, bạn cũng sẽ quen làm tắt mà không biết. Hãy tự đặt chuẩn cho mình: kiểm hiệu lực văn bản, lưu biên bản mọi buổi làm việc, ghi hạn tố tụng vào lịch.
Cảnh giác ranh giới quy tắc nghề. Ở môi trường ít kiểm soát, ranh giới về xung đột lợi ích, bảo mật thông tin, nhận việc ngoài có thể bị xem nhẹ. Bạn là người chịu trách nhiệm với thẻ luật sư của mình, không thể viện lý do "văn phòng vẫn làm thế".
Luật sư nội bộ: lựa chọn thứ ba
Một số luật sư mới chọn làm việc cho một doanh nghiệp hay tổ chức không phải tổ chức hành nghề luật sư, theo hình thức hành nghề với tư cách cá nhân. Ưu điểm là hiểu sâu một ngành kinh doanh, nhịp làm việc ổn định hơn, được nhìn thấy quyết định pháp lý tác động thế nào đến hoạt động thật. Giới hạn là chỉ được cung cấp dịch vụ cho chính cơ quan, tổ chức đã ký hợp đồng lao động, không được nhận việc của người khác.
Với người mới hoàn toàn, vị trí nội bộ có rủi ro là thiếu người hướng dẫn chuyên môn sâu, vì bộ phận pháp chế có khi chỉ có một hai người. Nhiều người làm nghề khuyên nên có vài năm ở tổ chức hành nghề trước rồi mới chuyển vào doanh nghiệp, để có nền tảng kỹ năng và mạng lưới đồng nghiệp. Tuy vậy, nếu doanh nghiệp có bộ phận pháp chế lớn với trưởng bộ phận nhiều kinh nghiệm, đây vẫn là môi trường học tốt.
Nghề pháp chế doanh nghiệp được bàn kỹ ở chuyên mục riêng, kể cả câu hỏi làm pháp chế có cần thẻ luật sư hay không. Ở đây chỉ nhấn mạnh: chọn luật sư nội bộ là chọn một kiểu nghề khác, không phải bước lùi hay bước tiến so với làm ở tổ chức hành nghề.
Câu nên hỏi trong buổi phỏng vấn
Buổi phỏng vấn là lúc bạn đánh giá nơi làm việc, không chỉ là lúc bị đánh giá. Những câu sau giúp bạn biết nhiều hơn bất kỳ lời giới thiệu nào:
- Một luật sư mới ở vị trí này thường làm những việc gì trong tuần đầu, tháng đầu, năm đầu?
- Ai sẽ trực tiếp giao việc và góp ý cho em, và người đó thường góp ý theo cách nào?
- Văn phòng hay công ty nhận những loại vụ việc nào nhiều nhất trong năm vừa qua?
- Người mới có được tham gia buổi làm việc với khách hàng, phiên toà, phiên họp không, từ khi nào?
- Văn phòng quản lý thời hạn tố tụng và hồ sơ bằng cách nào?
- Những luật sư trẻ trước đây ở vị trí này hiện đang làm gì?
Câu cuối thường cho câu trả lời thật nhất. Nếu người cũ ở lại và phát triển, hoặc rời đi nhưng sang những vị trí tốt, đó là dấu hiệu nơi này dạy được người. Nếu không ai trả lời được, bạn nên tìm hiểu thêm qua đồng nghiệp trong nghề trước khi nhận lời.
Dù làm ở đâu, tự bù phần môi trường không dạy
Không nơi làm việc nào dạy đủ mọi thứ. Biết môi trường của mình thiếu gì thì có thể tự bù từ sớm, thay vì đợi đến lúc chuyển chỗ mới phát hiện mình hổng một mảng kỹ năng:
- Ở tổ chức lớn, xin được dự ít nhất một buổi làm việc với khách hàng mỗi tháng, đọc toàn bộ hồ sơ của vụ việc mà mình chỉ làm một phần, để thấy phần việc của mình nằm ở đâu trong bức tranh chung.
- Ở văn phòng nhỏ, tự lập bộ danh mục kiểm tra cho các loại việc hay gặp: hồ sơ khởi kiện cần những gì, thư tư vấn phải có những phần nào. Danh mục tự viết là quy trình thay cho thứ văn phòng chưa có.
- Ở vị trí luật sư nội bộ, giữ liên lạc với đồng nghiệp ở các tổ chức hành nghề để có người hỏi khi gặp câu hỏi chuyên sâu, và chủ động theo dõi các vụ án liên quan đến ngành của doanh nghiệp.
- Ở bất kỳ đâu, tham gia đầy đủ các buổi bồi dưỡng nghiệp vụ của đoàn luật sư, đọc bản án đã công bố trong mảng của mình, và viết lại những gì học được sau mỗi vụ việc.
Những việc này tốn ít thời gian mỗi tuần nhưng tích luỹ lại sau vài năm thành khác biệt rõ giữa người chỉ làm theo việc được giao và người chủ động lớn lên trong nghề.
Khi nào nên chuyển chỗ
Không có thời hạn chuẩn cho nơi làm đầu tiên. Dấu hiệu nên cân nhắc chuyển là khi bạn đã ngừng học được điều mới trong nhiều tháng, khi bạn được giao lặp lại một loại việc mà không có lộ trình mở rộng, hoặc khi cách làm việc ở nơi đó khiến bạn lo ngại về quy tắc nghề.
Chuyển chỗ trong nghề luật sư cần làm cẩn thận hơn nhiều ngành khác. Bạn phải bàn giao hồ sơ đầy đủ, không mang theo tài liệu, thông tin của khách hàng nơi cũ, không lôi kéo khách hàng đi theo trái với quy tắc nghề và thoả thuận đã ký. Nếu chuyển sang tỉnh khác, việc chuyển đoàn luật sư có thủ tục riêng mà bạn cần tìm hiểu trước.
Cách rời đi để lại ấn tượng lâu hơn cách bạn làm việc ở đó. Giới luật sư trong một tỉnh, thậm chí cả nước, không lớn; người đồng nghiệp hôm nay có thể là luật sư phía bên kia hoặc người giới thiệu khách hàng cho bạn nhiều năm sau.
Câu hỏi thường gặp
Văn phòng luật sư và công ty luật khác nhau thế nào với người đi làm?
Về pháp lý, văn phòng luật sư do một luật sư thành lập và làm chủ, còn công ty luật có thể do nhiều luật sư cùng làm thành viên. Với người đi làm, khác biệt quan trọng hơn là quy mô, cách tổ chức nhóm và người hướng dẫn, vì có công ty luật rất nhỏ và có văn phòng làm việc rất bài bản.
Nên chọn nơi tập sự trùng với nơi muốn làm lâu dài không?
Nếu nơi đó dạy tốt và có chỗ cho bạn sau tập sự thì rất thuận lợi, vì bạn đã quen người và quen việc. Nhưng không bắt buộc. Nhiều người tập sự ở một nơi đa dạng vụ việc để học rộng, rồi chuyển đến nơi chuyên sâu hơn khi đã xác định hướng.
Tổ chức lớn có khó vào hơn không?
Thường có quy trình tuyển chọn nhiều vòng, có bài kiểm tra viết và có khi yêu cầu ngoại ngữ. Văn phòng nhỏ thường tuyển qua giới thiệu và phỏng vấn trực tiếp với chủ văn phòng. Mỗi kiểu có cách chuẩn bị riêng, được bàn ở chuyên mục thực tập và việc làm đầu tiên.
Làm ở văn phòng nhỏ có làm chậm sự nghiệp không?
Không nhất thiết. Nhiều luật sư có tên tuổi bắt đầu ở văn phòng nhỏ, nơi họ được chịu trách nhiệm sớm. Điều quyết định là bạn học được gì và giữ được chuẩn mực nghề nghiệp hay không, chứ không phải quy mô nơi làm đầu tiên.
Có nên làm luật sư nội bộ ngay sau khi có thẻ?
Có thể, nếu doanh nghiệp có bộ phận pháp chế đủ mạnh để bạn học tiếp. Nếu bạn là người làm pháp lý duy nhất trong doanh nghiệp, hãy cân nhắc kỹ vì thiếu người hướng dẫn sẽ khiến bạn học chậm và dễ sai mà không biết. Một hướng khác là làm vài năm ở tổ chức hành nghề rồi mới chuyển vào.