Học luật có thể theo hình thức chính quy, vừa làm vừa học, đào tạo từ xa, cùng với các con đường liên thông từ trung cấp, cao đẳng và văn bằng hai cho người đã có bằng đại học. Hình thức nào cũng dẫn đến bằng cử nhân luật nếu cơ sở đào tạo được phép; khác nhau ở nhịp học, mức tương tác với giảng viên và mức tự giác người học phải tự lo.
Câu hỏi đúng không phải hình thức nào "tốt hơn", mà hình thức nào hợp với hoàn cảnh và mục tiêu của bạn. Học sinh vừa tốt nghiệp phổ thông, người đang đi làm, người ở xa trung tâm, người đã có bằng trung cấp luật đều có lựa chọn riêng. Bài này đặt các hình thức cạnh nhau và chỉ ra những điều cần kiểm trước khi nộp hồ sơ.
Bốn con đường đặt cạnh nhau
Mô tả dưới đây là đặc điểm chung theo cách tổ chức phổ biến. Mỗi trường có quy định đào tạo riêng, nên chi tiết về lịch học, thời gian và cách đánh giá cần xem ở thông báo của trường.
| Hình thức | Hợp với ai | Nhịp học | Điều cần tự lo nhiều nhất |
|---|---|---|---|
| Chính quy | Học sinh vừa tốt nghiệp, người có thể học toàn thời gian | Học ban ngày, nhiều hoạt động ngoại khoá, thực tập theo kế hoạch | Chủ động tìm thực tập và hoạt động thực hành |
| Vừa làm vừa học | Người đi làm muốn có bằng luật, không thể nghỉ việc | Buổi tối, cuối tuần hoặc theo đợt tập trung | Giữ nhịp học bên cạnh công việc và gia đình |
| Liên thông | Người có bằng trung cấp, cao đẳng ngành phù hợp | Tuỳ hình thức tổ chức của chương trình liên thông | Bù kiến thức nền còn thiếu so với chương trình đại học |
| Đào tạo từ xa | Người ở xa, lịch làm việc khó cố định | Tự học qua học liệu, có buổi hướng dẫn và thi theo quy định | Kỷ luật tự học và kiểm tra hiểu bài một mình |
Văn bằng hai cho người đã có bằng đại học được bàn riêng trong một bài khác của chuyên mục này. Ở đây chỉ lưu ý rằng văn bằng hai cũng có thể được tổ chức theo nhiều hình thức trên.
Chính quy: lợi thế không nằm ở tấm bằng
Điểm mạnh lớn nhất của học chính quy là môi trường. Bạn có bốn năm sống giữa giảng viên, bạn học, câu lạc bộ học thuật, các cuộc thi phiên toà giả định, những buổi nói chuyện với người làm nghề. Nhiều mối quan hệ nghề nghiệp sau này bắt đầu từ chính những hoạt động đó.
Chính quy cũng cho bạn thời gian để thử: thực tập ở văn phòng luật một kỳ hè, thực tập ở doanh nghiệp kỳ sau, làm trợ lý nghiên cứu cho giảng viên. Người đi làm học buổi tối khó có những trải nghiệm này một cách liên tục.
Nhược điểm là nhiều sinh viên chính quy tốt nghiệp mà chưa từng làm một việc pháp lý thật nào. Lợi thế môi trường chỉ có giá khi bạn tận dụng nó. Nếu chọn chính quy, hãy đặt mục tiêu từ năm nhất: mỗi năm ít nhất một hoạt động thực hành, đến năm ba có ít nhất một kỳ thực tập.
Với học sinh vừa tốt nghiệp phổ thông, chính quy cũng là quãng thời gian chuyển từ cách học có người kèm sang tự học. Năm nhất là lúc nên học cách đọc giáo trình kết hợp văn bản luật, cách ghi chép bài giảng, cách chuẩn bị cho thi vấn đáp. Ai làm quen sớm sẽ có lợi thế đáng kể ở các năm chuyên ngành.
Vừa làm vừa học: lợi thế của người đã đi làm
Hình thức vừa làm vừa học, trước đây quen gọi là tại chức, dành cho người không thể bỏ việc. Lớp học thường vào buổi tối hoặc cuối tuần, có nơi tổ chức theo đợt tập trung. Người học thường lớn tuổi hơn, mang theo kinh nghiệm công việc vào lớp.
Lợi thế lớn là bạn áp dụng ngay được điều vừa học. Một nhân viên nhân sự học luật lao động có thể nhìn lại quy trình xử lý kỷ luật ở công ty mình; một cán bộ địa chính học luật đất đai hiểu sâu hơn hồ sơ đang làm. Kiến thức nhờ thế nhớ lâu hơn.
Khó khăn nằm ở thời gian và sức lực. Học sau tám tiếng làm việc đòi hỏi kỷ luật cao, sự hỗ trợ của gia đình và nơi làm việc. Trước khi đăng ký, hãy tính thật: mỗi tuần mình có bao nhiêu giờ trống thật sự, mùa nào công việc cao điểm, có trùng lịch thi không. Nhiều người bỏ dở không phải vì kiến thức khó mà vì đánh giá sai quỹ thời gian.
Một mẹo nhỏ từ những người đã học xong: trước khi nộp hồ sơ, thử giữ nhịp tự học luật hai tuần liền, mỗi tối một giờ, với một cuốn giáo trình nhập môn. Nếu giữ được, bạn có cơ sở để tin mình đi hết khoá; nếu không giữ được, bạn biết cần sắp xếp lại gì trước khi bắt đầu.
Liên thông: đi tiếp từ trung cấp, cao đẳng
Người đã có bằng trung cấp luật hoặc cao đẳng ngành phù hợp có thể học liên thông lên đại học ngành luật nếu có chương trình liên thông phù hợp. Chương trình liên thông công nhận một phần kiến thức đã học, phần còn lại người học phải hoàn thành theo chuẩn của chương trình đại học.
Điều cần lưu ý là khoảng cách giữa chương trình trung cấp, cao đẳng và đại học về độ sâu lý luận. Nhiều người học liên thông thấy các môn như lý luận nhà nước và pháp luật, luật hiến pháp, các môn tố tụng ở bậc đại học đòi hỏi nhiều hơn hẳn. Hãy chuẩn bị tinh thần bù nền, nhất là kỹ năng viết bài tự luận phân tích.
Điều kiện liên thông như thời gian công tác sau khi tốt nghiệp bậc trước, ngành đúng hay ngành gần, cách xét tuyển được quy định trong quy chế và đề án của từng trường, có thể thay đổi theo năm. Đọc kỹ thông báo và hỏi trực tiếp phòng đào tạo trước khi chuẩn bị hồ sơ.
Đào tạo từ xa: cần kiểm kỹ hơn cả
Kiểm cơ sở có được phép đào tạo từ xa ngành luật. Không phải trường nào có ngành luật cũng được tổ chức đào tạo từ xa cho ngành đó. Hãy tìm quyết định cho phép và thông tin công khai của cơ sở đào tạo, không dựa vào quảng cáo của bên trung gian tuyển sinh.
Phân biệt trường với đơn vị liên kết tuyển sinh. Có những đơn vị đứng ra tuyển sinh, thu hồ sơ cho trường. Văn bằng do trường cấp, nên mọi cam kết về chương trình, lịch thi, văn bằng cần được trường xác nhận bằng văn bản.
Hỏi rõ cách đánh giá. Thi ở đâu, thi trực tiếp hay trực tuyến, có giám sát thế nào, có học phần nào bắt buộc gặp trực tiếp. Hình thức đánh giá nghiêm túc là dấu hiệu của chương trình nghiêm túc.
Đánh giá khả năng tự học của chính mình. Học từ xa không có lớp để kéo bạn đi. Nếu bạn từng bỏ dở nhiều khoá học trực tuyến, hãy cân nhắc hình thức có lịch cố định hơn.
Tự tạo môi trường thực hành. Người học từ xa ít cơ hội tham gia phiên toà giả định, câu lạc bộ. Hãy chủ động đi dự phiên toà xét xử công khai, đọc bản án đã công bố, tham gia nhóm học trực tuyến để bù phần thực hành.
Những hiểu lầm hay gặp về hình thức học
"Học hệ nào thì cũng chỉ cần tấm bằng." Bằng là điều kiện cần cho nhiều bước sau, nhưng người làm luật được đánh giá bằng việc làm được. Ở hình thức nào, bạn cũng phải tự tạo ra năng lực thật: đọc văn bản, viết, phân tích tình huống. Người học từ xa giỏi vẫn hơn người học chính quy chỉ đi cho đủ buổi.
"Vừa làm vừa học là học nhẹ." Chương trình phải đảm bảo chuẩn đầu ra của ngành, nên khối lượng kiến thức chuyên ngành không nhẹ hơn. Cái nhẹ hơn chỉ là số giờ lên lớp; phần tự học lại nặng hơn vì bạn phải tự bù.
"Học từ xa thì không cần đi thi." Chương trình nghiêm túc luôn có đánh giá theo quy định, thường có những phần bắt buộc thi trực tiếp hoặc có giám sát. Lời hứa không cần thi là dấu hiệu cần cảnh giác, không phải ưu điểm.
"Chọn hình thức rồi là không đổi được." Một số trường có quy định cho chuyển giữa các hình thức hoặc công nhận kết quả học tập khi chuyển trường. Điều kiện cụ thể phụ thuộc quy chế từng nơi, nhưng không nên coi lựa chọn ban đầu là ngõ cụt.
Năm bước chọn hình thức học cho mình
Làm theo thứ tự dưới đây giúp bạn đi từ hoàn cảnh thật đến lựa chọn, thay vì chọn theo quảng cáo.
- Viết ra mục tiêu: học để chuyển nghề, để thăng tiến trong nghề đang làm, hay để hiểu biết thêm.
- Tính quỹ thời gian thật mỗi tuần trong ba năm tới, có tính đến công việc, con nhỏ, việc đi lại.
- Lập danh sách cơ sở được phép đào tạo ngành luật theo hình thức phù hợp với quỹ thời gian đó.
- Với mỗi nơi, hỏi đủ: chương trình, lịch học, cách đánh giá, học phần thực hành, văn bằng cấp.
- Nếu mục tiêu là nghề có chức danh, đối chiếu thêm điều kiện của nghề đó trong văn bản hiện hành trước khi chốt.
Người làm đủ năm bước thường thấy lựa chọn hiện ra khá rõ. Phần còn lại là cam kết với lựa chọn đó đến cuối khoá.
Nếu sau năm bước vẫn còn phân vân giữa hai hình thức, hãy chọn hình thức có nhiều tương tác trực tiếp hơn. Với ngành luật, được tranh luận với giảng viên và bạn học về một tình huống cụ thể là cách học hiệu quả mà tài liệu tự học khó thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Bằng cử nhân luật hệ vừa làm vừa học có giá trị như chính quy không?
Theo quy định hiện hành về giáo dục đại học, văn bằng của các hình thức đào tạo đều thuộc hệ thống văn bằng quốc gia. Tuy vậy, nhà tuyển dụng và từng kỳ tuyển có thể đặt tiêu chí riêng. Đọc kỹ yêu cầu của nơi bạn định nộp hồ sơ là cách chắc nhất.
Học luật từ xa có làm luật sư được không?
Điều kiện về bằng cấp của luật sư đặt ở mức có bằng cử nhân luật; ngoài ra còn đào tạo nghề, tập sự và kiểm tra kết quả tập sự. Trước khi chọn học từ xa với mục tiêu này, hãy đối chiếu Luật Luật sư và hướng dẫn hiện hành để chắc chắn không vướng điều kiện nào.
Nên học chính quy rồi đi làm thêm hay đi làm rồi học vừa làm vừa học?
Nếu có điều kiện học toàn thời gian, chính quy cho bạn môi trường và thời gian thử nhiều hướng. Nếu gia đình cần bạn đi làm ngay, vừa làm vừa học là lựa chọn hợp lý, miễn là bạn tính kỹ quỹ thời gian và giữ kỷ luật học.
Học liên thông có phải học lại các môn đã học ở trung cấp không?
Tuỳ chương trình liên thông và mức công nhận của trường. Một số học phần được công nhận, một số phải học lại hoặc học bổ sung vì bậc đại học đòi hỏi sâu hơn. Danh sách cụ thể do trường xác định khi xét hồ sơ, nên hỏi trước khi đăng ký.
Làm sao biết một chương trình học luật từ xa có đáng tin không?
Kiểm ba điểm: cơ sở đào tạo có quyết định cho phép đào tạo từ xa ngành luật, văn bằng do chính trường cấp, và có quy trình đánh giá nghiêm túc. Nếu bên tuyển sinh hứa "không cần đi thi" hay "chắc chắn có bằng", hãy dừng lại và kiểm kỹ.
Người ở tỉnh xa trung tâm nên chọn hình thức nào?
Có thể cân nhắc vừa làm vừa học tại các điểm đào tạo đặt ở địa phương nếu có, hoặc đào tạo từ xa của cơ sở được phép. Dù chọn cách nào, hãy chủ động tìm hoạt động thực hành ở nơi mình sống như dự phiên toà công khai, tham gia nhóm học trực tuyến.