Ngành luật và ngành luật kinh tế đều cấp bằng cử nhân luật, đều học chung khối kiến thức pháp luật nền tảng; khác nhau chủ yếu ở phần chuyên sâu. Ngành luật trải đều qua dân sự, hình sự, hành chính, hiến pháp, tố tụng; ngành luật kinh tế dành nhiều tín chỉ hơn cho doanh nghiệp, hợp đồng thương mại, đầu tư, tài chính – ngân hàng, cạnh tranh, phá sản, giải quyết tranh chấp kinh doanh.
Vì cùng một gốc, lựa chọn giữa hai ngành ít mang tính "đúng – sai" hơn nhiều người nghĩ. Câu hỏi đúng là bạn muốn nền rộng để giữ nhiều cửa, hay muốn đi thẳng vào môi trường kinh doanh. Bài này so sánh hai ngành theo chương trình, hướng nghề và chỉ cách đọc khung chương trình của từng trường để tự kiểm.
Điểm giống nhau: cùng một nền móng
Cả hai ngành đều thuộc nhóm ngành pháp luật trong danh mục đào tạo đại học. Sinh viên hai ngành thường học chung các môn nền như lý luận nhà nước và pháp luật, luật hiến pháp, luật hành chính, luật dân sự, luật hình sự, các môn tố tụng cơ bản. Đây là khối kiến thức mà bất kỳ ai làm luật cũng cần, dù sau này làm ở doanh nghiệp hay toà án.
Về văn bằng, người tốt nghiệp cả hai ngành đều là cử nhân luật. Với những nghề có chức danh như luật sư, công chứng viên, thừa phát lại, điều kiện về bằng cấp thường đặt ở mức "cử nhân luật" chứ không phân biệt ngành hẹp. Dù vậy, chi tiết điều kiện từng nghề nằm ở luật chuyên ngành hiện hành, bạn nên đối chiếu khi đã chọn hướng.
Nói cách khác, chọn ngành luật kinh tế không đóng cửa con đường làm luật sư tranh tụng hay thi vào ngành toà án; chọn ngành luật cũng không ngăn bạn làm pháp chế doanh nghiệp. Hai ngành khác nhau ở chỗ bạn được chuẩn bị sẵn bao nhiêu cho mỗi hướng ngay trong bốn năm học.
So sánh hai ngành theo khối kiến thức chuyên sâu
Bảng dưới mô tả xu hướng chung. Tên học phần, số tín chỉ và môn bắt buộc khác nhau giữa các trường, vì vậy chỉ nên dùng bảng như khung để đọc chương trình đào tạo thật.
| Tiêu chí | Ngành luật | Ngành luật kinh tế |
|---|---|---|
| Trọng tâm | Toàn diện các lĩnh vực pháp luật | Pháp luật trong hoạt động kinh doanh |
| Môn chuyên sâu điển hình | Luật hình sự chuyên sâu, tố tụng hình sự, luật đất đai, hôn nhân gia đình, luật quốc tế | Luật doanh nghiệp, hợp đồng thương mại, đầu tư, ngân hàng, cạnh tranh, phá sản, thuế |
| Kỹ năng được nhấn mạnh | Phân tích tình huống đa lĩnh vực, tố tụng | Soạn và rà hợp đồng, tư vấn giao dịch, quản trị rủi ro |
| Môn ngoài ngành luật | Ít hơn, chủ yếu môn nền xã hội | Thường có thêm kinh tế học, kế toán hoặc quản trị cơ bản |
| Hướng nghề tự nhiên | Tố tụng, cơ quan tư pháp, công chứng, nghiên cứu | Pháp chế, tư vấn doanh nghiệp, tài chính – ngân hàng |
Cột "hướng nghề tự nhiên" chỉ là nơi mà chương trình chuẩn bị sẵn nhiều nhất. Ranh giới thực tế mờ: rất nhiều luật sư tranh tụng tốt nghiệp luật kinh tế và rất nhiều pháp chế tốt nghiệp ngành luật.
Ai nên chọn ngành luật
Người chưa xác định hướng nghề. Nền rộng giúp bạn thử nhiều mảng trước khi quyết định, đặc biệt qua các đợt thực tập năm ba.
Người quan tâm đến tố tụng và cơ quan tư pháp. Nếu bạn nghĩ đến toà án, viện kiểm sát, thi hành án, công chứng, nền tố tụng và luật dân sự, hình sự chuyên sâu của ngành luật là lợi thế.
Người thích các vấn đề xã hội, quyền con người, gia đình. Các mảng như hôn nhân gia đình, thừa kế, đất đai, lao động, hành chính thường được học kỹ hơn trong ngành luật.
Người định đi nghiên cứu, giảng dạy. Nhìn rộng toàn hệ thống pháp luật giúp bạn chọn chuyên ngành sau đại học có cơ sở hơn. Nhiều đề tài nghiên cứu hay nằm ở chỗ giao nhau giữa các lĩnh vực, ví dụ đất đai với thừa kế, hình sự với hành chính, và người có nền rộng dễ thấy những chỗ giao nhau đó.
Người muốn giữ cửa thi tuyển vào khu vực công. Các kỳ thi tuyển công chức, viên chức ngành tư pháp thường hỏi kiến thức pháp luật chung trên nhiều lĩnh vực. Nền đều tay của ngành luật giúp bạn ôn nhẹ hơn khi đã quyết đi hướng này.
Ai nên chọn ngành luật kinh tế
Người đã biết mình thích môi trường kinh doanh. Bạn hay đọc tin doanh nghiệp, tò mò về cách công ty gọi vốn, ký hợp đồng, xử lý tranh chấp với đối tác.
Người có nền toán hoặc thích con số. Một số môn của luật kinh tế đụng đến báo cáo tài chính, thuế, ngân hàng; người không sợ con số theo nhanh hơn.
Người muốn làm pháp chế, tuân thủ hoặc tư vấn giao dịch. Chương trình luật kinh tế thường có nhiều bài tập soạn, rà hợp đồng và tình huống doanh nghiệp, gần với việc thật của các vị trí này.
Người tính học thêm tài chính, quản trị. Ngành luật kinh tế là cầu nối tự nhiên nếu sau này bạn muốn học thạc sĩ quản trị kinh doanh hoặc chứng chỉ tài chính. Bạn đã quen với ngôn ngữ của báo cáo tài chính, cấu trúc vốn, dòng tiền nên không phải học lại từ đầu.
Người thích việc phòng ngừa hơn việc xử lý hậu quả. Phần lớn công việc pháp lý trong doanh nghiệp là thiết kế giao dịch để tránh tranh chấp, chứ không phải đi kiện. Ai thấy hứng thú khi tìm ra một điều khoản thiếu trước khi ký sẽ hợp với nhịp làm việc mà ngành luật kinh tế chuẩn bị.
Ví dụ giả định: hai sinh viên, hai cách chọn
Ví dụ giả định thứ nhất: một học sinh ở Cần Thơ thích đọc tin pháp luật, hay thắc mắc vì sao một vụ án được xử như vậy, nhưng chưa biết sau này làm gì. Em chọn ngành luật. Năm ba em thực tập ở một văn phòng luật làm nhiều vụ dân sự, rồi thực tập tiếp ở bộ phận pháp chế của một công ty sản xuất. Đến năm cuối, em nhận ra mình thích nhịp làm việc của doanh nghiệp hơn và chọn học phần tự chọn về hợp đồng thương mại. Nền rộng cho em thời gian thử mà không mất gì.
Ví dụ giả định thứ hai: một học sinh ở Hải Phòng có bố mẹ làm kinh doanh xuất nhập khẩu, từ nhỏ đã nghe chuyện hợp đồng, giao hàng, thanh toán. Em biết khá chắc mình muốn làm pháp chế hoặc tư vấn doanh nghiệp, nên chọn luật kinh tế. Bốn năm học dành nhiều thời gian cho đúng mảng em quan tâm, các bài tập soạn hợp đồng giúp em có sản phẩm cụ thể để đưa vào hồ sơ xin việc.
Hai cách chọn đều hợp lý vì xuất phát từ hiểu biết về chính mình. Cách chọn đáng lo là chọn theo bạn bè, theo cảm giác tên ngành nào nghe sang hơn, hoặc theo một lời đồn về chỗ làm. Khi chưa đủ thông tin, ưu tiên nền rộng; khi đã có định hướng rõ, đi thẳng vào chuyên sâu.
Cách đọc chương trình đào tạo để so sánh thật
Tên ngành giống nhau giữa hai trường vẫn có thể là hai chương trình khác hẳn. Đọc theo các bước dưới đây sẽ cho bạn câu trả lời chính xác hơn mọi lời truyền miệng.
- Tìm chương trình đào tạo chính thức trên trang của trường hoặc trong đề án tuyển sinh, tải bản danh sách học phần và chuẩn đầu ra.
- Đánh dấu các học phần bắt buộc thuộc phần chuyên ngành, bỏ qua khối kiến thức chung mà mọi ngành đều học.
- Đếm xem phần chuyên ngành nghiêng về tố tụng, dân sự – hình sự hay về doanh nghiệp, thương mại, tài chính.
- Xem có học phần thực hành, kỹ năng (soạn thảo, đàm phán, tư vấn, phiên toà giả định) hay không và chiếm bao nhiêu tín chỉ.
- Xem học phần tự chọn: chương trình có cho chọn sang mảng khác không, để biết mức linh hoạt.
- Đọc chuẩn đầu ra: trường mô tả người tốt nghiệp làm được những việc gì, ở môi trường nào.
Làm xong sáu bước cho hai chương trình, bạn thường tự trả lời được câu "luật hay luật kinh tế" mà không cần ai phán hộ.
Những ngành gần khác bạn có thể gặp
Ngoài hai ngành phổ biến này, một số trường mở các ngành hẹp hơn như luật thương mại quốc tế, luật quốc tế, luật dân sự và tố tụng dân sự, luật hình sự và tố tụng hình sự, luật hiến pháp và luật hành chính, hoặc luật gắn với một lĩnh vực như kinh doanh, tài chính. Tên ngành và nội dung phụ thuộc trường được phép đào tạo.
Ngành càng hẹp thì càng chuẩn bị sâu cho một hướng, đổi lại ít linh hoạt nếu bạn đổi ý. Với học sinh lớp 12, nếu chưa từng tiếp xúc với nghề luật, ngành rộng thường an toàn hơn; chuyên sâu có thể bổ sung bằng học phần tự chọn, thực tập và học sau đại học.
Dù chọn ngành nào, hãy nhớ rằng nhà tuyển dụng trong nghề luật nhìn kỹ năng làm việc thật: viết thư tư vấn có rõ không, đọc hợp đồng có thấy rủi ro không, tra cứu văn bản có đúng hiệu lực không. Những thứ đó hình thành qua thực hành, không chỉ qua tên ngành trên bằng.
Một lối đi nữa ít người để ý là học song ngành hoặc học thêm học phần của ngành bên cạnh nếu trường cho phép. Sinh viên ngành luật có thể đăng ký thêm các học phần về doanh nghiệp, tài chính; sinh viên luật kinh tế có thể chọn thêm tố tụng hình sự chuyên sâu hay luật đất đai. Cách này giúp bạn bù đúng chỗ thiếu mà không phải đổi ngành, miễn là sắp xếp được khối lượng học.
Câu hỏi thường gặp
Tốt nghiệp luật kinh tế có làm luật sư được không?
Được, vì bằng tốt nghiệp là cử nhân luật. Con đường vẫn gồm đào tạo nghề luật sư, tập sự và kiểm tra kết quả tập sự. Nhiều luật sư tranh tụng tốt nghiệp ngành luật kinh tế; điều kiện chi tiết đối chiếu Luật Luật sư hiện hành.
Tốt nghiệp ngành luật có làm pháp chế doanh nghiệp được không?
Được. Doanh nghiệp tuyển pháp chế dựa trên kiến thức, kỹ năng soạn rà hợp đồng và hiểu ngành kinh doanh. Sinh viên ngành luật muốn theo hướng này nên chọn học phần tự chọn về doanh nghiệp, thương mại và thực tập ở doanh nghiệp.
Ngành nào khó học hơn?
Không có câu trả lời chung. Ngành luật có khối lượng tố tụng và luật hình sự nặng; luật kinh tế có thêm các môn gần kinh tế, tài chính. Ai sợ con số có thể thấy luật kinh tế khó hơn, ai ngại học nhiều lĩnh vực có thể thấy ngành luật nặng hơn.
Vào học rồi có chuyển giữa hai ngành được không?
Một số trường cho phép chuyển ngành trong cùng nhóm ngành theo quy chế đào tạo của trường, thường ở năm đầu và kèm điều kiện. Hãy hỏi phòng đào tạo của trường cụ thể, đừng dựa vào trường hợp của trường khác.
Thi công chức có phân biệt ngành luật và luật kinh tế không?
Phần lớn thông báo tuyển dụng ghi yêu cầu chuyên ngành luật hoặc chuyên ngành phù hợp với vị trí. Một số vị trí có thể ghi cụ thể hơn. Cách chắc nhất là đọc kỹ thông báo của từng đợt tuyển và hỏi cơ quan tuyển dụng khi chưa rõ.