Học thạc sĩ luật trong nước đáng làm khi bạn muốn giảng dạy, nghiên cứu, cần đào sâu một mảng đang làm, hoặc vị trí bạn nhắm tới có tiêu chuẩn về trình độ đào tạo; còn nếu chỉ để "có thêm bằng" thì thường chưa phải lúc. Với nhiều nghề luật thực hành như luật sư, pháp chế hay công chứng, kinh nghiệm làm việc và chứng chỉ hành nghề quyết định nhiều hơn học vị.
Bài này giúp bạn trả lời ba câu: mình có cần thạc sĩ không, nên học ngay hay đi làm trước, và nếu học thì chọn định hướng, chuyên ngành thế nào. Bài không nêu tên trường hay học phí; thông tin tuyển sinh cụ thể bạn đọc trong thông báo của từng cơ sở đào tạo, vì mỗi năm có thể đổi.
Ai thật sự cần thạc sĩ luật
Người muốn giảng dạy đại học. Giảng dạy trình độ đại học nhìn chung đòi trình độ thạc sĩ trở lên, và nhiều cơ sở ưu tiên tiến sĩ. Với người đi hướng này, thạc sĩ là bước bắt buộc chứ không phải lựa chọn.
Người muốn làm nghiên cứu. Viện nghiên cứu, bộ phận xây dựng chính sách, các dự án nghiên cứu pháp luật cần người biết thiết kế câu hỏi nghiên cứu, tổng quan tài liệu, viết công trình có cấu trúc. Chương trình thạc sĩ định hướng nghiên cứu luyện đúng những kỹ năng đó.
Người đang làm muốn đi sâu một mảng. Một pháp chế ngân hàng muốn hiểu hệ thống pháp luật tài chính, một chuyên viên tư pháp muốn đi sâu luật hành chính: thạc sĩ cho họ thời gian và khung để học có hệ thống điều đã gặp lặt vặt trong công việc.
Người nhắm tới vị trí có tiêu chuẩn trình độ. Một số vị trí quản lý trong khu vực công và một số tổ chức có đặt tiêu chuẩn về trình độ đào tạo. Tiêu chuẩn này khác nhau theo vị trí và có thể thay đổi, nên hãy đọc đúng văn bản quy định tiêu chuẩn của vị trí bạn nhắm, đừng học chỉ vì nghe nói "lên chức phải có".
Ai chưa cần, hoặc chưa nên học vội
Với người muốn làm luật sư, con đường chính là đào tạo nghề luật sư, tập sự và kiểm tra kết quả tập sự; học vị thạc sĩ không thay thế được các bước này. Một luật sư trẻ thường được đánh giá qua chất lượng bản ghi nhớ, cách xử lý hồ sơ, sự tin cậy với khách hàng nhiều hơn là qua học vị.
Pháp chế doanh nghiệp cũng tương tự. Nhà tuyển dụng hỏi bạn đã từng rà bao nhiêu hợp đồng loại gì, đã xử lý tình huống nào, hiểu ngành của họ tới đâu. Thạc sĩ có thể là điểm cộng, nhưng hiếm khi là điều kiện quyết định ở vị trí chuyên viên.
Có một nhóm nên cân nhắc kỹ hơn cả: sinh viên vừa tốt nghiệp chưa đi làm ngày nào mà học thẳng lên vì chưa biết làm gì. Học thạc sĩ khi chưa có câu hỏi riêng từ thực tế dễ biến thành học lại đại học ở mức cao hơn một chút, luận văn khó chọn đề tài, và sau hai năm bạn vẫn đứng trước câu hỏi chọn việc như cũ, chỉ muộn hơn. Ngoại lệ là người đã chắc chắn đi hướng giảng dạy, nghiên cứu, hoặc nhận được vị trí trợ giảng, trợ lý nghiên cứu cần học song song.
Học ngay sau đại học hay đi làm rồi mới học
Không có thời điểm đúng cho tất cả. Bảng dưới đặt hai lựa chọn cạnh nhau để bạn tự cân theo hoàn cảnh.
| Tiêu chí | Học ngay sau đại học | Đi làm vài năm rồi học |
|---|---|---|
| Kiến thức nền | Còn mới, quen nhịp học | Phải ôn lại một số môn |
| Câu hỏi nghiên cứu | Thường chung chung, dễ lặp đề tài | Có vấn đề cụ thể từ công việc |
| Thời gian | Dồn được nhiều cho việc học | Phải chia với công việc, gia đình |
| Giá trị với nhà tuyển dụng | Ít khác biệt nếu chưa có kinh nghiệm | Bổ sung rõ cho kinh nghiệm sẵn có |
| Phù hợp với | Người đi hướng giảng dạy, nghiên cứu | Người làm thực hành muốn đi sâu một mảng |
Ví dụ giả định: chị Hạnh làm pháp chế ở một công ty xây dựng tại Đà Nẵng ba năm, nhận thấy mình gặp đi gặp lại vấn đề điều chỉnh giá hợp đồng. Khi học thạc sĩ, chị chọn đúng đề tài đó, có sẵn câu hỏi, có sẵn ví dụ ẩn danh từ công việc, và luận văn xong lại dùng được ngay. Đó là kiểu thời điểm nhiều người đi trước cho là đáng học.
Định hướng nghiên cứu hay định hướng ứng dụng
Các chương trình thạc sĩ ở Việt Nam thường chia hai định hướng. Định hướng nghiên cứu chú trọng phương pháp nghiên cứu, lý luận, luận văn có đóng góp mới về học thuật; đây là con đường tự nhiên cho người muốn học tiếp tiến sĩ hoặc làm giảng viên. Định hướng ứng dụng chú trọng vận dụng vào thực tiễn, có thể kết thúc bằng đề án, dự án hoặc luận văn giải quyết một vấn đề cụ thể, phù hợp với người đang làm nghề.
Khung chương trình, số tín chỉ, hình thức tốt nghiệp và điều kiện học tiếp lên tiến sĩ của mỗi định hướng do quy chế đào tạo thạc sĩ và từng cơ sở quy định. Trước khi đăng ký, hãy đọc chương trình đào tạo chi tiết, không chỉ tên chương trình, và hỏi rõ: nếu sau này muốn học tiến sĩ, định hướng mình chọn có gặp trở ngại gì không.
Một sai lầm hay gặp là chọn định hướng nghiên cứu vì nghĩ nó "cao hơn", trong khi công việc hằng ngày không cần và cũng không có thời gian cho nghiên cứu học thuật. Kết quả là luận văn kéo dài, chất lượng không như ý. Ngược lại, người đã chắc hướng giảng dạy mà chọn ứng dụng có thể phải bù phần phương pháp nghiên cứu sau này.
Chọn chuyên ngành thạc sĩ theo hướng nghề
Tên chuyên ngành thạc sĩ luật khác nhau giữa các cơ sở, nhưng thường xoay quanh một số nhóm. Gợi ý dưới đây nối chuyên ngành với hướng nghề, không phải danh sách đầy đủ:
- Luật kinh tế, luật thương mại: hợp với pháp chế doanh nghiệp, luật sư tư vấn doanh nghiệp, người làm trong ngân hàng, chứng khoán.
- Luật dân sự và tố tụng dân sự: hợp với luật sư tranh tụng dân sự, người làm ở toà án, công chứng, thi hành án.
- Luật hình sự và tố tụng hình sự: hợp với luật sư bào chữa, người làm trong các cơ quan tiến hành tố tụng.
- Luật hiến pháp và luật hành chính: hợp với công chức, người làm xây dựng chính sách, pháp chế cơ quan nhà nước.
- Luật quốc tế: hợp với người làm việc có yếu tố nước ngoài, thương mại quốc tế, tổ chức quốc tế.
- Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật: hợp với người đi giảng dạy, nghiên cứu nền tảng.
Khi phân vân giữa hai chuyên ngành, hãy hỏi: đề tài luận văn mình muốn viết nằm ở đâu, và người hướng dẫn mình muốn theo đang ở bộ môn nào. Hai câu đó thường quyết định nhanh hơn việc so tên gọi.
Vừa đi làm vừa học thạc sĩ: giữ nhịp cả hai
Phần lớn người học thạc sĩ luật trong nước đang đi làm. Cái khó không nằm ở độ khó của môn học mà ở chỗ hai lịch trình va nhau: kỳ thi rơi đúng tuần chốt hồ sơ, buổi học rơi vào ngày phải đi làm việc với cơ quan nhà nước, luận văn đến đúng mùa cao điểm công việc. Người tính trước những va chạm này thường học xong đúng hạn; người không tính thì kéo dài thêm một hoặc hai học kỳ.
Một số cách người đi trước hay dùng: chọn đề tài luận văn gắn với công việc để mỗi giờ làm cũng là giờ thu thập tư liệu, dĩ nhiên phải ẩn danh và không dùng tài liệu mật của nơi làm; đăng ký ít môn hơn ở học kỳ trùng mùa bận; báo trước cho người quản lý lịch thi và lịch bảo vệ; giữ một buổi cố định mỗi tuần chỉ dành cho việc đọc tài liệu.
Cũng nên nói thẳng với gia đình về thời gian. Hai năm học thạc sĩ khi đang đi làm thường lấy đi nhiều buổi tối và cuối tuần. Thoả thuận rõ từ đầu giúp tránh cảm giác có lỗi với mọi phía, thứ khiến nhiều người bỏ dở giữa chừng.
Những hiểu lầm về bằng thạc sĩ luật
"Có thạc sĩ thì lương tự khắc cao hơn." Ở nhiều nơi làm luật thực hành, mức đãi ngộ gắn với vị trí và kết quả công việc nhiều hơn học vị. Thạc sĩ có thể là một yếu tố, nhưng hiếm khi là yếu tố quyết định.
"Thạc sĩ nào cũng như nhau." Chất lượng phụ thuộc chương trình, người hướng dẫn và chính bạn. Một luận văn viết nghiêm túc là sản phẩm bạn mang theo khi đi xin việc hoặc khi xin học tiếp; một luận văn chắp vá thì không.
"Học thạc sĩ để né đi làm khi chưa tìm được việc." Lựa chọn này dễ khiến bạn ra trường lần thứ hai với cùng câu hỏi nhưng muộn hơn hai năm. Nếu chưa tìm được việc ưng ý, một công việc liên quan dù chưa đúng mơ ước thường giúp bạn hiểu mình hơn, và khi quay lại học, bạn mang theo câu hỏi thật thay vì đề tài chọn cho có.
Chuẩn bị trước khi đăng ký
Một khi đã quyết học, chuẩn bị kỹ giúp bạn học hết chương trình đúng hạn và luận văn có giá trị:
- Viết ra một trang về lý do học và vấn đề bạn muốn tìm hiểu. Nếu không viết được, có thể chưa đến lúc.
- Đọc thông báo tuyển sinh và quy chế của cơ sở: đối tượng dự tuyển, ngành phù hợp, môn bổ sung kiến thức nếu bằng đại học không đúng ngành, yêu cầu ngoại ngữ.
- Ôn lại những môn nền liên quan chuyên ngành định chọn, nhất là nếu đã rời trường lâu.
- Trao đổi với người quản lý trực tiếp về lịch học, đặc biệt các buổi học trong giờ hành chính hoặc đợt bảo vệ.
- Tìm hiểu trước giảng viên có thể hướng dẫn đề tài bạn quan tâm, đọc vài công trình của họ.
- Lập kế hoạch thời gian cho cả chương trình, chừa riêng một khoảng dài cho luận văn hoặc đề án ở giai đoạn cuối.
Người đi làm hay đánh giá thấp giai đoạn luận văn. Môn học có lịch cố định, còn luận văn đòi bạn tự giữ nhịp trong nhiều tháng; không chừa thời gian là lý do phổ biến nhất của việc tốt nghiệp trễ.
Câu hỏi thường gặp
Có bằng thạc sĩ luật thì có được miễn đào tạo nghề luật sư không?
Điều kiện miễn đào tạo nghề và miễn, giảm tập sự luật sư do Luật Luật sư quy định cho một số đối tượng cụ thể. Học vị thạc sĩ không tự động thay cho đào tạo nghề; bạn cần đọc quy định hiện hành hoặc hỏi đoàn luật sư nơi định gia nhập.
Tốt nghiệp ngành khác có học thạc sĩ luật được không?
Nhiều cơ sở nhận người tốt nghiệp ngành gần hoặc ngành khác, thường kèm yêu cầu học bổ sung kiến thức trước khi nhập học. Danh mục ngành phù hợp và số môn bổ sung khác nhau theo từng cơ sở, nên cần đọc thông báo tuyển sinh cụ thể.
Học thạc sĩ luật mất bao lâu?
Thời gian đào tạo được ghi trong chương trình của từng cơ sở và có thể khác giữa định hướng nghiên cứu và ứng dụng, giữa học tập trung và học ngoài giờ. Người đi làm nên tính thêm thời gian dự phòng cho giai đoạn luận văn.
Luận văn thạc sĩ luật nên chọn đề tài thế nào?
Đề tài tốt là một câu hỏi cụ thể mà bạn có tài liệu để trả lời: một chế định đang gây tranh cãi, một quy định mới có vướng mắc khi áp dụng. Tránh đề tài quá rộng như "pháp luật về hợp đồng" hoặc đề tài đã có rất nhiều công trình viết.
Học thạc sĩ có giúp chuyển từ khu vực tư sang khu vực công không?
Học vị có thể đáp ứng một phần tiêu chuẩn ở một số vị trí, nhưng con đường vào khu vực công vẫn qua tuyển dụng theo quy định về cán bộ, công chức, viên chức. Hãy xem tiêu chuẩn và hình thức tuyển dụng của vị trí cụ thể.
Có nên học thạc sĩ luật trực tuyến hoàn toàn?
Trước khi chọn, cần kiểm tra chương trình có được phép tổ chức theo hình thức đó không và văn bằng ghi gì. Bên cạnh tính hợp lệ, hãy hỏi cách hướng dẫn luận văn và cách tổ chức thi, vì đây là phần quyết định chất lượng học thật.