Ba tháng đầu đi làm, cử nhân luật nên tập trung vào ba việc: nắm quy trình và cách làm việc của nơi mình làm, làm thật chắc những việc nhỏ được giao, và xây thói quen tự kiểm trước khi nộp. Người hướng dẫn đánh giá người mới ở độ tin cậy hơn là độ giỏi: giao việc có làm đúng hạn không, có để sót chi tiết không, có biết hỏi khi chưa rõ không.
Bài này chia ba tháng đầu thành từng chặng, nói những điều nên học, cách nhận việc và nộp việc, những lỗi người mới trong nghề luật hay mắc nhất, và cách nhìn lại sau thử việc. Thời gian thử việc và quyền lợi khi thử việc theo Bộ luật Lao động 2019 đã có nhiều bài ở các site về lao động; ở đây chỉ nói chuyện làm nghề.
Ba chặng của ba tháng đầu
Mốc dưới đây là gợi ý; nơi nhỏ có thể giao việc thật nhanh hơn, nơi lớn có chương trình hội nhập riêng.
| Chặng | Trọng tâm | Dấu hiệu bạn đang đi đúng |
|---|---|---|
| Tháng thứ nhất | Học quy trình, mẫu văn bản, hệ thống lưu hồ sơ, cách đặt tên tệp, ai duyệt gì | Không phải hỏi lại cùng một câu về quy trình hai lần |
| Tháng thứ hai | Làm trọn vẹn các việc nhỏ lặp lại: nghiên cứu ngắn, soạn nháp theo mẫu, quản lý một nhóm hồ sơ | Bản nháp bị sửa ít dần, chủ yếu sửa về lập luận chứ không về lỗi |
| Tháng thứ ba | Nhận việc lớn hơn có hướng dẫn: một phần của vụ việc, một bộ hợp đồng, một báo cáo | Người hướng dẫn giao việc kèm ít chỉ dẫn hơn và tin vào thời hạn bạn đưa ra |
Đừng nóng vội muốn nhận vụ lớn ngay tháng đầu. Ở nghề luật, một sai sót nhỏ trong việc lớn có thể gây hậu quả cho khách hàng; người hướng dẫn chỉ giao khi đã thấy bạn làm chắc việc nhỏ.
Nhận việc và nộp việc đúng cách
Phần lớn hiểu lầm giữa người mới và người hướng dẫn bắt nguồn từ lúc giao việc. Tập thói quen sau ngay từ tuần đầu:
- Khi nhận việc, ghi lại ngay: việc gì, sản phẩm cuối là gì (bản ghi nhớ, nháp thư, bảng tổng hợp), thời hạn, ai sẽ dùng.
- Nhắc lại tóm tắt cho người giao việc để xác nhận đã hiểu đúng. Hỏi luôn những điểm chưa rõ.
- Nếu thấy thời hạn không đủ, nói ngay lúc nhận, không đợi sát hạn.
- Giữa chừng, nếu phát hiện vấn đề làm thay đổi hướng làm, báo sớm thay vì tự quyết.
- Trước khi nộp, tự kiểm theo danh sách: đã trả lời đúng câu hỏi chưa, căn cứ còn hiệu lực chưa, tên người, số liệu, ngày tháng đúng chưa, lỗi chính tả.
- Khi nộp, kèm một hai dòng nêu những chỗ bạn chưa chắc hoặc cần người hướng dẫn quyết định.
- Sau khi được sửa, đọc kỹ bản sửa, ghi lại lỗi để không lặp.
Bước cuối là bước người mới hay bỏ qua nhất, và là lý do khiến cùng một lỗi bị sửa đến lần thứ ba. Một sổ tay ghi lỗi của riêng bạn giúp rút ngắn thời gian học rất nhiều.
Lỗi người mới trong nghề luật hay mắc
Dùng văn bản hết hiệu lực. Giáo trình và tài liệu ôn thi có thể dẫn văn bản cũ. Năm 2024–2025 có rất nhiều thay đổi: Luật Đất đai 2024, Luật Công chứng 2024, sắp xếp chính quyền hai cấp, sáp nhập tỉnh. Luôn kiểm tình trạng hiệu lực trước khi trích.
Gọi tên cơ quan theo cách cũ. Sau ngày 1/7/2025 không còn cấp huyện; toà án, viện kiểm sát có cấp khu vực; nhiều thủ tục chuyển thẩm quyền. Viết tên cơ quan sai trong văn bản gửi ra ngoài là lỗi rất dễ thấy.
Im lặng khi không hiểu. Người mới sợ hỏi vì nghĩ sẽ bị đánh giá thấp. Thực tế, làm sai vì không hỏi bị đánh giá nặng hơn nhiều. Gom câu hỏi lại hỏi một lần, kèm điều bạn đã tự tìm hiểu.
Sửa lại bản đã duyệt mà không báo. Mọi thay đổi sau khi người hướng dẫn đã duyệt phải được báo lại, dù chỉ là một chữ.
Gửi nhầm, gửi thiếu. Gửi nhầm tệp, nhầm người nhận, quên tệp đính kèm có thể làm lộ thông tin khách hàng. Kiểm người nhận và tệp đính kèm trước khi bấm gửi, nhất là thư ra ngoài.
Kể chuyện công việc trên mạng xã hội. Kể cả một dòng than mệt kèm ảnh chụp bàn làm việc có hồ sơ cũng có thể lộ thông tin.
Thói quen bảo mật cần tập ngay từ tuần đầu
Màn hình và bàn làm việc. Khoá máy mỗi khi rời chỗ, không để hồ sơ mở trên bàn khi có khách hoặc người ngoài vào phòng, cất tài liệu vào tủ cuối ngày.
Tài khoản và thiết bị. Chỉ dùng email, ổ lưu trữ của nơi làm việc cho công việc. Không chuyển tài liệu sang tài khoản cá nhân để làm ở nhà nếu nội quy không cho phép. Không dán nội dung hồ sơ vào công cụ trực tuyến chưa được nơi làm việc chấp thuận.
Nói chuyện ở nơi công cộng. Không bàn vụ việc trong thang máy, quán cà phê, trên xe; không nghe điện thoại về vụ việc ở chỗ đông người.
Gia đình và bạn bè. Người thân hỏi "hôm nay làm vụ gì" là chuyện tự nhiên. Tập trả lời ở mức chung nhất, không nêu tên, không nêu chi tiết. Ba tháng đầu là lúc thói quen này hình thành; về sau rất khó sửa.
Quản lý thời gian và hồ sơ cá nhân ngay từ đầu
Người mới thường bắt đầu với vài việc nhỏ, rồi chỉ sau vài tuần đã có mười mấy việc mở cùng lúc từ nhiều người. Nếu không có hệ thống từ đầu, đến tháng thứ hai bạn sẽ bắt đầu quên. Một bảng theo dõi đơn giản là đủ: tên việc, người giao, ngày nhận, thời hạn, trạng thái, bước tiếp theo. Cập nhật mỗi cuối ngày, mất vài phút.
Với thời hạn tố tụng hoặc thời hạn pháp lý, ghi hai mốc: hạn thật và hạn bạn tự đặt sớm hơn vài ngày. Nộp theo hạn tự đặt cho bạn khoảng dư để người hướng dẫn kiểm và sửa. Đừng phụ thuộc hoàn toàn vào lịch của văn phòng; tự kiểm lại cách tính thời hạn theo quy định.
Tệp làm việc nên đặt tên theo quy tắc của nơi làm việc, có ngày và số phiên bản. Không lưu nhiều bản "cuối cùng", "cuối cùng sửa", "bản chuẩn"; đó là cách nhanh nhất để gửi nhầm bản cũ cho khách hàng.
Quan hệ với người hướng dẫn và đồng nghiệp
Ở văn phòng luật, người hướng dẫn thường là luật sư đang rất bận. Cách làm việc tốt với họ là làm cho việc hướng dẫn tốn ít thời gian nhất: câu hỏi gom gọn, bản nháp sạch, báo cáo ngắn. Đề xuất một buổi trao đổi ngắn cố định mỗi tuần, mười lăm đến hai mươi phút, để hỏi những điều tích lại và nhận nhận xét.
Đồng nghiệp hành chính, kế toán, thư ký văn phòng là những người biết rõ quy trình nhất. Người mới hay chỉ để ý tới luật sư mà bỏ qua họ, trong khi chính họ giúp bạn tránh những lỗi như nộp hồ sơ sai mẫu, sai lịch. Tôn trọng và học từ họ.
Ở phòng pháp chế, "đồng nghiệp" gồm cả các phòng ban bạn phục vụ. Ba tháng đầu là lúc làm quen với cách họ làm việc, vấn đề họ hay gặp. Đi xuống tận nơi hỏi chuyện, thay vì chỉ trả lời qua email, giúp bạn hiểu doanh nghiệp nhanh hơn nhiều.
Ở cơ quan nhà nước, quy trình và thứ bậc chặt hơn. Học kỹ quy chế làm việc, cách trình văn bản, cách ghi ý kiến; mọi thứ đều có mẫu và trình tự. Hỏi người đi trước về những điều không có trong quy chế nhưng ai cũng làm.
Tự học thêm ngoài giờ trong ba tháng đầu
Không cần học quá nhiều, nhưng nên có chủ đích. Một số gợi ý:
- Đọc lại các văn bản mà nơi làm việc dùng nhiều nhất, đọc nguyên văn từng điều chứ không đọc tóm tắt.
- Đọc các bản án đã công bố trong mảng của mình, tập rút ra lập luận chính.
- Lập bảng tra nhanh thời hạn thường dùng trong mảng, kèm căn cứ, và cập nhật khi có văn bản mới.
- Học thêm ngoại ngữ pháp lý nếu nơi làm việc có khách hàng hoặc đối tác nước ngoài.
- Nếu định học nghề luật sư hoặc thi tuyển vào cơ quan, bắt đầu tìm hiểu lịch và yêu cầu từ sớm, không đợi qua thử việc.
Giữ sức. Ba tháng đầu dễ cuốn vào làm thêm giờ liên tục. Làm thêm khi có việc gấp là bình thường trong nghề luật, nhưng nếu kéo dài suốt cả tháng, hãy trao đổi với người hướng dẫn về khối lượng và cách sắp xếp.
Nhìn lại sau thử việc
Cuối giai đoạn thử việc thường có buổi đánh giá. Chuẩn bị trước một trang tự nhìn lại: những loại việc đã làm, ví dụ việc bạn làm tốt, những lỗi đã mắc và đã sửa thế nào, điều bạn muốn học trong sáu tháng tới. Người đánh giá sẽ thấy bạn nhìn công việc một cách nghiêm túc.
Buổi đánh giá cũng là lúc bạn đánh giá nơi làm việc. Bạn có được hướng dẫn không, việc được giao có giúp bạn học không, môi trường có tôn trọng quy tắc nghề không. Nếu câu trả lời phần lớn là không, việc đổi chỗ sớm không có gì sai; nghề luật dài, năm đầu nên ở nơi cho bạn nền tảng.
Nếu được nhận chính thức, đọc kỹ hợp đồng lao động trước khi ký: chức danh, mô tả công việc, nơi làm việc, cam kết bảo mật, các điều khoản hạn chế sau khi nghỉ việc. Người học luật càng phải đọc kỹ hợp đồng của chính mình; hỏi lại những điều khoản chưa rõ là việc bình thường, không làm mất lòng ai.
Nếu không đạt thử việc, xin nhận xét cụ thể và lời khuyên về điều cần cải thiện. Không đạt thử việc ở một nơi không quyết định con đường nghề; nhiều người làm luật giỏi đã từng bắt đầu không suôn sẻ, điều quan trọng là học được gì từ lần đó.
Câu hỏi thường gặp
Cử nhân luật mới đi làm có được giao vụ việc riêng không?
Hiếm khi trong ba tháng đầu. Người mới thường được giao phần việc trong vụ việc do người khác phụ trách. Việc tự phụ trách thường đến khi đã có kinh nghiệm và, ở văn phòng luật, khi có tư cách hành nghề phù hợp.
Nên ghi chép gì trong ba tháng đầu?
Ghi quy trình nội bộ, mẫu văn bản hay dùng, lỗi đã bị sửa, các thời hạn thường gặp, và tên những người phụ trách từng việc. Sổ tay này giúp bạn không phải hỏi lại và là tài liệu tốt khi bạn hướng dẫn người mới sau này.
Làm sao biết mình có đang làm tốt không khi không ai nhận xét?
Chủ động hỏi. Sau mỗi việc lớn, hỏi người giao việc một câu ngắn: điều gì nên làm khác đi lần sau. Nếu cả tháng không được nhận xét, đề nghị một buổi trao đổi ngắn.
Có nên nhận thêm việc từ nhiều người cùng lúc không?
Nhận nếu khối lượng cho phép, nhưng báo rõ cho từng người biết bạn đang có những việc gì và thời hạn bạn có thể hoàn thành. Khi chồng chéo, hỏi người hướng dẫn chính về thứ tự ưu tiên.
Ba tháng đầu có nên học ngay chương trình đào tạo nghề luật sư không?
Tuỳ sức. Nhiều người chờ quen việc rồi mới đăng ký để không quá tải. Nếu định đi đường này, tìm hiểu lịch tuyển sinh, điều kiện từ sớm để chuẩn bị, và hỏi nơi làm việc có hỗ trợ thời gian học không.